آثار و كتب محمد بن عبدالوهاب

محمدبن عبدالوهاب بن سليمان بن علي بن محمد بن احمد بن راشد التميمي در سال 1115 هجری 703م} در شهر "عُيينَه " از شهرهاى "نجد " تولد يافت.[1] پدرش در آن شهر قاضى بود.او از كودكى به مطالعه كتب تفسير و حديث و عقائد سخت علاقه داشت، و فقه حنبلى را نزد پدر خود كه از علماء حنبلى بود، آموخت.سپس براي تکميل معلومات رهسپار مدينه منوره شدو در آنجا به تحصيل حديث و فقه پرداخت.
میرزا محمدتقی‌خان سپهر نویسنده «ناسخ التواریخ» در مجلّد مربوط به قاجاریه در شرح حال محمد بن عبدالوهاب چنین گفته است:«وی از عرب بادیه بود و به بصره سفر کرد و در نزد یکی از علمای آن شهر که نامش "شیخ محمد مجموعی" بود، علم دین آموخت [2]
شیخ محمّد در[از] شهر عینیه رانده شد و در سال 1106 به درعیه از نواحی معروف نجد رهسپار گردید.
امیر درعیه که محمد بن سعود [جد آل سعود] نام داشت، مقدم او را گرامی شمرد و سخنان وی را به مصلحت مقام خود دانست و به شیخ محمد وعده مساعدت و یاری در اشاعه عقایدش داد. شیخ محمد درعیه را موطن خویش قرار داد و به مردم آن سامان، تفسیر قرآن بیاموخت و با اصول مذهب خود آشنا ساخت. چون عدّه ای به مذهب وی گرویدند، آنان را علیه مردم نجد فرمان جهاد داد و ایشان به یاری محمد بن سعود بر نجد و قبایل ساکن در آن حدود غلبه کردند و شهر ریاض را فتح کردند و از آن به بعد آل سعود آنجا را پایتخت خود قرار دادند.
شیخ محمّد اداره امور مردم را به عهده عبدالعزیز پسر محمد بن سعود واگذار کرد و خود به عبادت و تدریس پرداخت، تا در سال 1206هجری [1792م] رخت از جهان بربست.»[3]
در دوران تحصيل در مدينه، گهگاه مطالبي بر زبانش جاري مي شد که از عقايدي خاص حکايت داشت، چندان که اساتيد وي نسبت به آينده اش نگران شده و مي گفتند:اگر اين فرد به تبليغ بپردازد گروهي را گمراه خواهد کرد
بزودي از او کجي و انحراف و بدعت سرزد که مردم نادان را به گمراهي کشيد و با رهبران ديني به مخالفت برخاست و به تکفير مومنان پرداخت و پنداشت که زيارت قبر پيامبر (ص) و توسل به او و به پيامبران ديگر و اولياء و صالحان و توسل کردن به ايشان را شرک مي پنداشت...[4]
او براي اثبات عقائدش به ادله اي تمسک مي جست که آن ادله نمي توانند هيچيک از عقائد او را اثبات کنند، او سخناني مي گفت و تعبيراتي بکار مي برد که مردم عوام را بفريبد و آنان را پيرو خود بسازد او در مورد عقائدش کتابهايي نيز نوشت و توانست مردم عوام را فريب داده و آنان را با خودش همفکر کند بطوريکه آن مردم ناآگاه قبول کردند که اکثريت اهل توحيد و مسلمانان کافر هستند.[5]

تاليفات
تاليفات محمدبن عبدالوهاب به سه قسم تقسيم مي‌شود:
الف)تاليفاتي که به امور اعتقادي اختصاص دارد:
1) کتاب التوحيدالذي هو حق الله علي العبيد
بعضي از روايات ذکر مي کنند که ابن عبد الوهاب اين کتاب را در خلال بازگشتش از بصره، بعد از وفات پدرش در سال 1153 هجري، به رشته تحرير در آورده.
شيخ كتاب را با يادآورى آيات مربوط به وجوب پرستش خداوند آغاز مى كند[6] كه در اين باره هيچ اختلافى ميان مسلمانان وجود ندارد شيخ در ادامه حديثى را از ابن مسعود نقل مى كند كه نص آن چنين است: «من ارادَ اَن ينظر الي وصيّةِ محمدٍ (ص) الّيِ ‌عليها خاتمه فليقراء قوله تعالي:قل تعالوا اَتل ما حرّم ربّکم عليکم الّا تشرکوا به شيئا.الي قوله : و اَنّ هذا صراطي مستقيماً. »[7].«هر كس مى خواهد به وصيت محمد(ص) كه مُهر او بر آن است بنگرد، پس كلام خداوند را بخواند كه مى فرمايد: «بگو اى پيامبر بياييد تا آنچه خدا بر شما حرام كرده، همه را براى شما بيان كنم: [در مرتبه اول] اينكه به هيچوجه براى خداوند شريك نياوريد... و اين است راه راست»[8]
2) کشف الشبهات
اين رساله را محمدبن عبدالوهاب هنگامي که به شهر نجد رفت، براي دعوت ساکنان آن، نوشت.[9]
او در اين کتاب به بيان معني توحيد مي پردازد.توحيد عبارت است از يکتا دانستن خداوند متعال در مقام عبادت و فقط ذات اقدس الهي را پرستش نمودن وخداوند بر اساس همين دين پيامبرانش را بر بندگانش فرو فرستاده.
او در اين کتاب مي گويد : آنچه را که مشرکين زمان ما آن را "اعتقاد" ناميده اند، همان شرکي است که در قرآن نازل شده و رسول خدا براي از بردن آن با مردم مي جنگيد.[10]
3) الاصول الثلاثه
شيخ در اين کتاب سه اصل (شناخت رب ، دين، نبي) رابيان مي کند و بر هر مسلماني واجب مي داند که اين سه اصل را ياد بگيرد.[11]
4) مسائل الجاهليه
اين رساله مشتمل بر 129 مسئله هست، و سيد محمود شکري الالوسي آن را شرح داده است که اين شرح در مصر سال 1347هجري چاپ شده است.[12]و همچنين اين رساله در "مجموعه التوحيد النجديه " است.
5) اصول الايمان
اين کتاب خلاصه اي از مهمترين امور ديني بخصوص امور مربوط به عقيده ، است؛ که 12 باب را شامل مي شود.
اين کتاب در مجموعه الحديث معروف به «مجموعه الحديث النجدية» چاپ شده است.[13]
6) القواعدالاربع
رساله کوچکي است که چهار قاعده را شامل شده؛ شيخ درقاعده چهارم اين کتاب چنين مي گويد:«أن مشرکي زماننا أغلظ و أشد شرکاً من أهل الجاهلية؛ لأن الأولين يشرکون في الرخاء ، و يخلصون في الشدة أما مشرکو زماننا شرکهم دائم في الرخاء و الشدة[14] » شرک مشرکين زمان ما (مسلمانان) از شرک مشرکين زمان جاهليت شديدتر است چرا که آنها در زمان آسايش به خدا شرک مي ورزيدند و در زمان سختي خالصانه خدا را عبادت مي کردندولي مشرکين زمان ما دائما به خدا شرک مي ورزندچه در سختي چه در آسايش.
و براي آن دليلي از آيات قرآن کريم مي آورد قوله تعالي:و هنگامی که برکشتی سوار می شوند، خدا را پاکدلانه می خوانند، و چون به خشکی رساند و نجاتشان داد ، بناگاه شرک می ورزند.[15]
اين رساله در "مجموعه الاصول الثلاثه و شروط الصلاه"با تعليق محمد منير عبده الدمشقي، به چاپ رسيده و نيز در "مجموعه التوحيدالنجديه" نيز به چاپ رسيده است.
7) فضل الاسلام
اين رساله 12 باب دارد؛ باب اول آن در مورد فضل الاسلام و باب پاياني آن درمورد «التحذير من البدع» است.
اين رساله براي بار اول در هند چاپ شده، و سپس براي بار دوم در ضمن کتاب"مجموعه الحديث النجديه" در مصر ، چاپ شده است.[16]
8) مفيدالمستفيذ في الکفر تارک التوحيد
9) سته الاصول
10) نواقص الاسلام العشره.
در اين رساله، محمد بن عبدالوهاب، به ده مورد از نقص کننده هاي دين اسلام اشاره کرده و براي اقامه دين حنيف، هشت حال را بيان داشته است.
11) بطلان الشرک و معامله اهله.
12) اقامه المله الحنيفيه.
13) تفسير کلمه التوحيد.
شيخ اين رساله را در جواب سوالي که از او شده درباره معني لا اله الاالله، نوشت.او کلمه توحيد را کلمه تقوي، العروة الوثقي،مي نامد و معاني آن را بيان مي کندو مي گويد اين کلمه ي نفي و اثبات است .
کلمه نفي است به خاطر اينکه نفي تمام معبودات مي کند و کلمه اثبات است به خاطر اينکه اثبات خدايي مي کند که شريک ندارد[17]
14) الرسائل الشخصيه.

ب) تاليفاتي که اختصاص به علوم شرعي ديگر دارد.
الف : فقه
1. مختصر الانصاف و الشرح الکبير.
اين کتاب خلاصه اي است از شرح کتاب «المقنع»[18] که عبدالله بن احمد بن قدامه(المتوفي 620هـ) آن را نوشته است .اين کتاب از جمله کتب فقهي مذهب حنبلي به شمار مي رود.
2. مجموع في الفقه يحتوي علي الکتب القصيره التاليه:
اين کتاب از متون مختصري است که در فقه عبادات نوشته است و هم اکنون در عربستان در مدارس ابتدائي تدريس مي شود[19]
§ أربع قواعد تدور الأحکام عليها.
§ مبحث الاجتهاد والخلاف.
§ کتاب الطهارة.
§ شروط الصلاة و أرکانها و واجباتها.
§ آداب المشي إلي الصلاة.
§ أحکام الصلاة.
§ أحکام تمني الموت.
ب : تاريخ و سيره
1. مايختص بالحديث النبوي.
2. احاديث الفتن و الحوادث.
اين کتاب مجموعه اي از أحاديث نبوي است که مشاهده شده از پيامبر (ص) درفتنه ها و حوادثي که آينده اتفاق خواهد افتاد. [20]
3 . مختصر سيرة الرسول (ص)
شيخ در اين کتاب مختصري از سرنوشت امت هاي گذشته مي گويد که از حضرت آدم (ع) شروع مي شودتا قصه حضرت ابراهيم و سپس ارهاصات قبل از تولد پيامبر اسلام (ص) را ذکر مي کندو بعد تولد آن حضرت، تربيت ايشان ، دوران جواني و ازدواجش با حضرت خديجه را ذکر مي کند و سپس شروع رسالت آن حضرت تا وفات ايشان را بيان مي کند وبعد از آن به ذکر خلافت ابوبکر مي پردازد و حوادث آن دوران تا زمان خلافت عباسيان را ذکر مي کند.[21]
4. ابطال وقف الجنف والاثم.
5. مختصر زاد المعاد في هدي خير العباد.
اصل اين کتاب از تصنيفات شمس الدين بن قيم الجوزی در سيره رسول اکرم (ص) است.[22]
ج : تفسير القران الکريم
1. في کتاب«فضائل القرآن»
2. تفسير بعض آيات من بعض سور القرآن
شيخ در اين رساله بر خلاف مفسرين ديگر ، تنها بعضي آيات قران را تفسير کرده است.
1. کتاب الکبائر
شيخ در اين کتاب مي گويد: «أکبر الکبائر و هو الاشراک بالله و عقوق الوالدين و قول الزور»
اين کتاب نيز در مجموعه الحديث النجديه در مصر به سال 1342هـ با نظارت محمد رشد رضا به چاپ رسيده است.[23]
آثار وکتب محمد بن عبدالوهاب در مجموعه هاي متعددي جمع آوري شده است که در اينجا به نام دو مجموعه بسنده مي کنيم .
1) مجموعة التوحيد معروف به (مجموعة التوحيد النجدية)[24]
2) مجموعة الحديث معروف به (مجموعة الحديث النجديّة)[25]
اين کتاب ها پيش از اين به دستور ملک عبدالعزيز چاپ شد. و بعد به دستور فهد بن عبدالعزيز بارديگر به چاپ رسيد.

[1].محمدبن عبدالوهاب،الکبائر،الرياض، وزاره الشئون الاسلاميه و الدعوه والارشاد،1420ه،ص9
[2] ناسخ التواريخ ، (تاريخ قاجاريه) محمد تقي سپهر، به اهتمام جمشيد کيان فر، تهران_اساطير، 1377،جلد 1، صفحه 458
[3].مشکور محمد جواد،فرهنگ فرق اسلامي، موسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوي،1368،ص 458
[4] .دحلان، سيد احمد زيني، الفتنه الوهابيه، همتي، همايون، نشر مشعر، ص 24
[5] . دحلان ، سيد احمد زيني، الفتنه الوهابيه ، پيشين، ص25
[6] .محمد بن عبدالوهاب،التوحيد،ص5
[7].سوره انعام(6)، 151و153
[8] .محمدبن عبدالوهاب، کتاب التوحيد،ص 1
[9] .امين، محسن، تاريخ ونقد وهابيت"ترجمه کشف الارتياب"،فائزي پور تهراني، علي اکبر،قدس،1387،ص241
[10] .امين، محسن، تاريخ ونقد وهابيت"ترجمه کشف الارتياب"، ص246
[11] .سليمان، محمدبن عبدالوهاب، مجموعه التوحيد النجديه(الرساله الثامنه-في الاصول الثلاثه) ، الرياض ،ص162
[12] .السکاکر، محمد بن عبدالله،الامام محمد بن عبدالوهاب، ص72
[13] .النووي، يحيي بن شرف، مجموعه الحديث النجدية ، الرياض،ص 245
[14] .محمدبن عبدالوهاب، الاصول الثلاثه و يليها القواعد الاربع و عقيده السلف.ص 46
[15] .سوره عنکبوت،آيه 65«فاذا رکبوا في الفلک دعوا الله مخلصين له الدين فلما نجاهم الي البر اذا هم يشرکون»
[16].السکاکر، محمد بن عبد الله،الامام محمد بن عبد الوهاب،ص74
[17] .ابن السکاکر، پيشين، ص 79
[18] . همان،ص 84
[19] .همان ، ص 86
[20] .همان ، ص 83
[21] .همان ص91
[22] .ابن السکاکر،پيشين ، ص88
[23] .همان ، ص 93
[24] .سليمان محمدبن عبدالوهاب، مجموعه التوحيد النجديه، الرياض.
[25] .النووي، يحيي بن شرف،مجموعه الحديث النجديه، الرياض.

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

محتویات این فیلد به صورت شخصی نگهداری می شود و در محلی از سایت نمایش داده نمی شود.
  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <a> <br><em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
  •  

 

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
7 + 7 =
دو عدد را جمع کنید و وارد کنید . به عنوان مثال 1+3 را باید 4 وارد کنید .