مرکز رابطه العالم الاسلامی چیست و در جهان چه می­‌کند؟

از آغاز قرن چهاردهم/ بیستم، تبلیغات اسلامی به یک هدف اصلیِ سازمان­‌ها و نهادهای اسلامی نوبنیاد تبدیل شد. در مصر، دو سازمان رقیب، یعنی اخوان المسلمین[1] و جماعه الشّبان المسلمین،[2] نه تنها یک کناره­‌گیریِ موقت از جامعه­ (هجرت) را تبلیغ می­‌کردند، بلکه بر پایۀ آیۀ 104 سورۀ آل عمران،[3] جوانان مسلمان را به پیوستن به گروه­‌های اسلامیِ جدید فرا می­‌خواندند. در هند به گونه­‌ای متفاوت، یکی از پرنفوذترین و فراگیرترین جنبش تبلیغ اسلامی، با نام جماعه التبلیغ و الدعوه ـ بیشتر با عنوان جماعت تبلیغی ـ شروع به کار کرد. این جنبش به رهبری مولوی محمد الیاس کاندهلوی م1363ق صورت گرفت که متوجه شبه قاره و کشورهای همسایه شد. در آفریقا نیز فرقه‌های تیجانیه، سنوسیه، احمدیه و اسماعیلیه اندیشۀ اسلام را برای نفوذ در میان نومذهبان به کار می­‌بردند. اما فعالیت­های تبلیغیِ سازمان­هایِ اسلامی هنوز محدود به فعالیت پراکندۀ چند مرکز آموزش اسلامی بود. تنها پس از جنگ جهانی دوم بود که تشکیلات اسلامیِ فراملی به یک ضرورت اساسی تبدیل شد.[4]

رابطه العالم الاسلامی بزرگ­ترین مرکز تبلیغات اسلامی در جهان است که با بیش از 50 سال فعالیت، نقش اساسی را در ترویج سلفیه در جهان ایفا کرده است. اکنون نیز وهابیت بر این سازمان ـ که دفتر مرکزی­اش در مکه است ـ سیطره دارد. شورایی که در ابتدا این سازمان را اداره می­‌کردند، متشکل از ابوالحسن ندوی(از هند)، سعید رمضان(از مصر)، ابوالاعلی مودودی(از پاکستان) و علّال الفاسی(از مراکش) از جمله حامیان جریان­‌های گوناگون سلفیۀ نوین بودند[5] و ریاست شورا برعهدۀ مفتی اعظم عربستان سعودی، محمد بن ابراهیم آل شیخ، قرار داشت و محمد سرور الصبّان، تاجر مکی و نخستین دبیر کل سازمان، به شدت از نگرش وهابی دفاع می‌­کرد و بدین طریق، نفوذ وهابی­‌ها در این سازمان اسلامی تأمین شده بود.[6] سران عربستان همیشه در تبرئۀ خویش برای استفادۀ ابزاری از این سازمان کوشیده‌­اند، اما شکی نیست که رابطه العالم منادی تفکرات وهابیت بوده است.[7] پس از مرگ محمد بن ابراهيم آل الشيخ، عالم وهابی دیگر، عبدالعزیز بن باز، ریاست شورای مؤسسان را بر عهده گرفت و در حال حاضر، عبدالعزیز بن عبدالله آل شیخ ریاست آن را عهده­دار است که هر سه رئیس هیئه کبار العلماء عربستان هستند.[8] اهمیت این سازمان به حدی است که عضو ناظر در سازمان ملل متحد برای شرکت در سازمان­های اقتصادی و اجتماعی دارد و به عنوان عضو مراقب در سازمان کنفرانس اسلامی، یونسکو و یونیسف حضور دارد.[9] گرچه در اساسنامۀ آن ذکر شده که این سازمان بین المللی اسلامی برای ترویج پیام اسلام و تعلیم اصول و مبانی آن و مبارزه با توطئه­‌های ضد اسلامی است و به هیچ کشوری تعلق ندارد،[10] به دلیل این­که 90درصد بودجۀ آن را عربستان تأمین می­کند،[11] سیاست­های آن را نیز عربستان مشخص می­‌کند.

«رابطه» در دهۀ 1970م، به تدریج فعالیت­های خود را در زمینه­‌های هماهنگی بین مراکز اسلامی و تبلیغ در سراسر جهان گسترش داد و کوشید شوراهای قاره­ا­ی (پنچ شورا در 1985م) و شوراهای اسلامی محلی در 28 جامعه اقلیت مسلمان به وجود آورد. رابطه یک مجمع جهانی مساجد (المجلس العالَمی للمساجد) به وجود آورد که کارش هماهنگ کردنِ فعالیت­هایِ تبلیغی در جهان بود. از آغاز تأسیس «رابطه»، عالمان وهابی خواستار تأسیس یک شورای فقهی شده بود که وظیفۀ شرح و بسط احکام و قوانین فقهی را، که مورد پذیرش جهانی‌­اند، برعهده گیرد. اين مجمع در 1976م بوجود آمد که به عنوان نمايندۀ رسمی مسلمانان، با دیگر آکادمی­‌های اروپا و دیگر نقاط جهان همکاری داشت.

یکی از زیر مجموعه های رابطه العالم الاسلامی ، سازمان بین المللی امداد اسلامی (هيئة الإغاثة الإسلامية العالمية) است که موظف به کمک رسانی به کشورهای اسلامی است. عربستان از طریق بانک توسعۀ اسلامي 77میلیارد ریال به 35 کشور اسلامی و عربی کمک کرد که بعد از آمریکا، دومین رتبه را درکمک­‌رسانی به کشورهای عربی اسلامی دارد. این کشور بین 1414 تا 1416ق بیش از دو میلیارد و هفتصد میلیون ریال سعودی در بوسنی و هرزگوین هزینه کرده است. 877 مدرسه تحت کفالت آن­هاست و 150 مسجد ترمیم و تجهیز شده است. سه میلیون ریال سعودی کتاب به آن جا فرستاده و64 دورۀ آموزش زبان عربی برگزارشده است.[12]

در کنفرانس جهانی که برای بررسی تلاش­‌های عربستان در ترویج اسلام در1432ق برگزار شد، گفته شد که در طول سه دهۀ اخیر، عربستان 375 میلیارد ریال سعودی برابر با 100میلیارد دلار به 95 کشور درحال توسعه کمک کرده است. این پول برابر چهار درصد سود ناخالص ملیِ این کشور است.[13]

رابطه العالم برای تربیت مبلغان در پیش­برد اهداف خود به صدها دانشجو از سراسر جهان نیاز داشت. از بین دانشگاه‌های هفت­‌گانۀ عربستان، سه دانشگاه بزرگ برای آموزش و پژوهش در علوم اسلامی و عربی به وجود آمد: الجامعة الاسلامية در مدینۀ منوره، جامعة الامام محمد بن سعود الاسلامیة در ریاض، جامعه ام القری در مکه مکرمه.[14]

دانشگاه الامام محمد بن سعود الاسلامیه: تا به حال انشعاب­‌هایی از این دانشگاه، به صورت دانشکده­‌های فقه و مطالعات اسلامی، درکشورهای آمریکا، ژاپن، اندونزی، امارت، موریتانی، جیبوتی تأسیس شده است. حدود نود هزار دانشجو دراین مراکز تحصیل کرده­‌اند که تا 1419ق بیش از بیست و یک هزار نفر از این افراد از دانشکده‌­های خارج از عربستان در رشته های علوم اسلامی و زبان عربی فارغ التحصیل شده‌­اند. هم­چنین مسئولان دانشگاه در پیِ توافق با بسیاری از دانشگاه­‌های کشورهای اسلامی و غربی، استادان این دانشگاه را به صورت مهمان برای تدریس مباحث اسلام‌­شناسی با گرایش سلفی گری اعزام می‌­کنند، که تاکنون 200حلقۀ علمی برگزار شده است.[15]

الجامعه الاسلامیه: این دانشگاه به دستور ملک سعود در1381ق در شهر مدینه تأسیس شد.[16] او دریافته بود که به منظور نشر وهابیت، باید مراکز بزرگ و مجهز برای تحصیل تا سطح عالی تأسیس کند تا پس از جذب دانشجو از سراسر دنیا، به خصوص آسیا و آفریقا و آموزش آنان، به کشور خود باز گردانده شوند و درآن­جا، با حمایت‌‌های مادی و معنویِ عربستان، وهابیت را گسترش دهند. به همین منظور، یکی از دانشگاه‌­های مهم دینی در مدینه منوره در سال 1381ق با نام الجامعه الاسلامیه تأسیس شد. این مرکز با بودجۀ سنگین و خصوصی سه میلیون ریال سعودی کارش را آغاز کرد.[17]

در همان ابتدای حرکت این دانشگاه، گروهی از استادان آن، مانند استاد فاسی و استاد عبدالسلام هاشم تأکید کردند که این دانشگاه باید به سرعت مانند دانشگاه الازهر مصر شود، با این تفاوت که هدف این دانشگاه، دعوت به عقیده سلفیه در سطح جهان است و دانشجویان آن هريک نماینده این کشور در شهرهای دوردست خواهند بود.[18]

در این دانشگاه، فراگیری اسلام بر اساس کتاب­‌هاي سلفیه مورد تأکید است و هرگونه تفکر خارج از آن تخطئه مي­‌شود. برخی اسلوب دانشگاه را در نقد آراي دیگران بدون حضور صاحب­نظر، ازضعف هایِ دانشگاه برشمرده­‌اند.[19] 85 درصد دانشجویان این دانشگاه از خارج از عربستان بورسیه می­‌شوند و پانزده درصد نیز سهمیه تحصیل مردم عربستان است[20].

این دانشگاه پنج دانشکده دارد: دانشکده شریعت، دانشکده دعوت و اصول دین، دانشکده قرآن کریم و مطالعات اسلامی، دانشکده ادبیات عرب و دانشکده حدیث که تا سال 1428ق، تعداد فارغ­‌التحصیلان این دانشکده‌­ها بیش از 10000 نفر بوده است.[21] علاوه بر این دانشکده­‌ها، پنج مرکز مطالعات اسلامی زیر نظر اين دانشگاه مشغول آموزش هستند. در آماری که در سال 1419ق منتشر شد، گفته شد که تعداد 25062 نفر از 179 کشور جهان برای تحصیل به این دانشگاه آمده‌­اند.[22] این افراد در پیِ بازگشت به کشورهای خویش، برای امام جماعت، تدریس وتربیت، مورد حمایت عربستان قرار می گیرند و با ایجاد مراکز علمی و فرهنگی و ترجمه کتاب­‌های سلفیه از عربی به زبان بومی سهم بسیاری درگسترش سلفیت دارا می باشند.[23] حدود 2400 نفر از فارغ­‌التحصیلان تا 1418ق از این دانشگاه، برای تدریس به مراکز مختلف جهان فرستاده شده­‌اند[24].

یکی از دانشکده‌­های اساسی در دانشگاه­‌هایِ علوم اسلامی عربستان، دانشکده تبلیغات اسلامی (کلیه الدعوه) است که به امور محتوایی و روش­هاي تبلیغات می‌پردازد. بیش از ده هزار طلبه دینی ازاین دانشکده­‌ها در سطح کارشناسی ارشد و دکترا فارغ‌­التحصیل و در این امر متمرکز شده‌­اند. سران این تفکر بر این امر پافشاری می­‌کنند و تصمیم دارند از این راه ندای سلفیت را به گوش جهانیان برسانند. برای این منظور، با تأسیس وزارت «الشؤن الاسلامیه و الاوقاف و الدعوه و الارشاد»، سیاست­گذاریِ تبلیغ سلفیت در سراسر جهان و داخل عربستان به صورت جدی پی­گیری مي‌­شود.

--------------------------------------------------------------------------------

[1] ـ حسن البنّا آن را در 1928م تأسیس کرد.

[2] ـ عبدالحمید بای سعید و دیگران آن را در 1927م تأسیس کردند و افرادی چون حسن البنّا نیز در آن نقش داشتند.

[3] . ولتکن منکم امه یدعون الى الخیر و یامرون بالمعروف و ینهون عن المنکر و اولئک هم المفلحون؛ و باید از میان شما گروهى باشد که دعوت به خیر و امر به معروف و نهى از منکر کنند و آن­ها رستگاران‌­اند”.

[4] . سازمان­های دولتی مانند «المجلس الاعلی للشؤون الاسلامیة » در 1960م در قاهره و سازمان­‌های نیمه دولتی و تحت نظارت دولت تأسیس شد؛ مانند «رابطة العالم الاسلامی» که مرکز اصلی آن عربستان بود (تأسیس در 1962م) و «جمعیة الدعوة الاسلامیة» که با حمایت دولت لیبی در 1972م تأسیس شد. ر.ک: دایره المعارف جهان نوین اسلام، ج2، ص601.

[5] . شوراي مؤسسان از 27 نفر تشکيل شده بود که پيروان مکاتب اشعري، ماتريدي، صوفي و ...در آنها ديده مي­‌شد اما در عين حال گرايش به اهل حديث، تفکرات ابن تيميه و محمد بن عبدالوهاب در اين افراد مشهود است.(علماء الاسلام، ص206).

[6] . دائره المعارف جهان نوین اسلام، ج2، ص657.

[7] . مصاحبه با اولیوویه دالاژ (نویسنده کتاب ژئوپلتیک عربستان سعودی)، روزنامه ایران، 17/7/1386.

[8] . رابطه العالم الاسلامی حقایق وارقام، ص5.

[9]. سایت رابطه العالم اسلامی، http://www.themwl.org/Profile/default.aspx?l=AR

[10] . انظر رابطة العالم الإسلامي في 25 عاماً، ص25.

[11]. تعلیم ابناء المسلمین من خلال منح الدارسه، مجموعه مقالات.

[12] . جهودخادم الحرمین الشرفین الملک فهد، ص125.

[13] .http://www.sayidaty.net/article.view.php?aid=7652

[14] . المکانه الدینیه للمملکه العربیه السعودیه، مجموعه مقالات.

[15] . تعلیم ابناء المسلمین من خلال منح الدارسه، مجموعه مقالات و سایت دانشگاه امام محمدبن سعود: http://www.imamu.edu.sa/support_deanery/pnircs/aslam/Pages/Role%20of%20t...

[16] . تاریخ الملک سعود، ج3، ص136.

[17] . همان، ج3، ص159.

[18] . جهود المملکه العربیه السعودیه فی الدعوه الی الله، ج1، ص238.

[19] .بنگرید به اعتراض عبدالله الشمری درکنفرانسی در جامعة الاسلامیه: http://saudiyoun.com/index.php?option=com_content&view=article&id=448

[20] .جهودخادم الحرمین الشرفین الملک فهد، ص97.

[21] .برای اطلاع ازآمار به سایت دانشگاه مراجعه شود: http://iu.edu.sa/web/content.aspx?id=115

[22] . برای اطلاع از آمار دقیق تعداد دانشجویان هر کشور،تعداد فارغ التحصیلان کارشناسی ارشد ودکتری هرکشور، ر.ک: تعلیم ابناء المسلمین من خلال منح الدارسه، همان.

[23] . تعلیم ابناء المسلمین من خلال منح الدارسه، همان.

[24] . جهودخادم الحرمین الشرفین الملک فهد، ص104.

منابع

- تعلیم ابناء المسلمین من خلال منح الدارسه، المغامسی، سعید، مجموعه مقالات المملکه العربیه السعودیه فی ماه عام بحوث ودارسات، داره الملک عبدالعزیز، ریاض، 1428ق. برای دیدن اين منبع بنگرید به: http://www.darah.org.sa/bohos/0.htm

- جهود خادم الحرمين الشريفين الملک فهد بن عبد العزيز في دعم الأقليات المسلمة، وزارة الشئون الإسلامية و الأوقاف و الدعوة و الإرشاد، ریاض، 1423ق.

- جهود المملکه العربیه السعودیه فی الدعوه الی الله، بی نام، وزاره الشؤون الاسلاميه و الاوقاف و الدعوه و الارشاد، ریاض، 1419ق.

- دائره المعارف جهان نوین اسلام، زیر نظر جان ل. اسپوزیتو سرپرست، ترجمه حسن طارمی و دیگران، نشر کتاب مرجع و نشر کنگره، تهران، 1388ش.

- رابطة العالم الإسلامي في 25 عاماً إنجازات وتطلعات، دبیرخانه رابطه، چاپ رابطه، 1407ق؛ 1987م.

- رابطه العالم الاسلامی حقایق و ارقام، تحریریه رابطه، انتشارات رابطه، مکه، 1422ق.

- السعودیون النموذج والرساله، سعود بن سلمان آل سعود، مجموعه مقالات المملکه العربیه السعودیه فی ماه عام بحوث ودارسات، داره الملک عبدالعزیز، ریاض، 1428ق. برای دیدن اين منبع بنگرید به: http://www.darah.org.sa/bohos/0.htm

- مساهمات المملکه العربیه السعودیه لقضایا المسلمین فی الصین، چونگ چین، مجموعه مقالات المملکه العربیه السعودیه فی ماه عام بحوث ودارسات، داره الملک عبدالعزیز، ریاض، 1428ق. برای دیدن اين منبع دیجیتالی بنگرید به: http://www.darah.org.sa/bohos/0.htm

- المکانه الدینیه للمملکه العربیه السعودیه، السدلان، صالح، ، مجموعه مفالات المملکه العربیه السعودیه فی ماه عام بحوث ودارسات، داره الملک عبدالعزیز، ریاض، 1428ق؛ برای دیدن منبع دیجیتالی بنگرید: http://www.darah.org.sa/bohos/0.htm

- الملک فهد مسیره التنمیه، المسلم، ابراهیم، الدار الثقافیه للنشر، قاهره، 1423ق.

- ملک فیصل و التضامن الاسلامی، سندی، عبدالله محمد، مجله الداره، شماره 2، سال پنجم، 1400ق.

- المملکه العربیه السعودیه وخدمتها للاسلام والمسلمین فی الغرب، الترکی، عبدالله بن عبدالمحسن، وزارة الشئون الإسلامية و الأوقاف و الدعوة و الإرشاد، عربستان، 1417ق.

- علماء الاسلام تاريخ و بنيه الموسسه الدينيه في السعوديه بين القرنين الثامن عشر و الحادي عشر، ملين، محمدنبيل، ترجمه محمد الحاج سالم و عادل بن عبدالله، الشبکة العربية للابحاث و النشر، بيروت، 2011م.

مأخذ:پایگاه پژوهشی تخصصی وهابیت شناسی

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

محتویات این فیلد به صورت شخصی نگهداری می شود و در محلی از سایت نمایش داده نمی شود.
  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <a> <br><em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
  •  

 

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
8 + 2 =
دو عدد را جمع کنید و وارد کنید . به عنوان مثال 1+3 را باید 4 وارد کنید .